Kawa – pochodzenie, działanie i ciekaostki

ARTYKUŁ TEN DEDYKUJĘ MARCINOWI P. NA PAMIĄTKĘ NASZEJ WSPÓLNEJ KAWY W PRZYFIRMOWEJ KNAJPIE. PRZEPRASZAM, ŻE TAK DŁUGO CZEKAŁEŚ!

Najważniejszą substancją czynną odpowiedzialną za działanie kawy jest kofeina. Kawa jest napojem popularnym i chętnie spożywanym na wszystkich kontynentach, nie tylko ze względu na jej działanie fizjologiczne. Smak i aromat naparu zależą od odmiany kawy, miejsca jej uprawy oraz procesu palenia. Za najlepszą uważana jest kawa otrzymywana z gatunku cofea arabica uprawianego w Etiopii.

Wiele osób pije kawę z tego względu, że pomaga ona usunąć oznaki zmęczenia, senność oraz „rozjaśnić” umysł dzięki pobudzeniu kory mózgowej, a przez to całego centralnego układu nerwowego. U większości ludzi kawa w rozsądnych ilościach pozwala osiągnąć ten efekt. Należy jednak dodać, że każdy organizm reaguje różnie na kofeinę: niektórzy już po jednej filiżance mocnej kawy mogą się czuć nie najlepiej. Nie powinniśmy także pić kawy wieczorem ze względu na ewentualne kłopoty z zaśnięciem, choć istnieją ludzie, których kawa nawet w niewielkich ilościach wprost usypia zamiast ożywiać. Jest to jednak zjawisko bardzo rzadko spotykane.

Palone ziarna kawy zawierają wodę, tłuszcze, garbniki oraz kofeinę. Najważniejszą substancją czynną odpowiedzialną za działanie kawy jest właśnie kofeina – alkaloid obecny także w wielu innych surowcach roślinnych, m.in. liściach herbaty i orzeszkach coli. W jednej filiżance kawy w zależności od gatunku znajduje się ok. 70-140 mg kofeiny. Niektórzy naukowcy wskazują także kwas chlorogenowy jako substancję wykazującą podobne działania fizjologiczne do kofeiny (stwierdzono m.in. zwiększenie wydzielania soków trawiennych oraz pobudzenie układu nerwowego pod wpływem doustnego podawania wyizolowanego kwasu chlorogenowego). Po wypiciu kawy kofeina jest bardzo szybko i prawie całkowicie wchłaniana z przewodu pokarmowego do układu krążenia. Czas osiągnięcia maksymalnego stężenia we krwi zależy od obecności w przewodzie pokarmowym treści pokarmowej oraz od dawki kofeiny: średnio wynosi około 60 minut. Zwiększone stężenie kofeiny utrzymuje się przez ok. 4 godziny. Kofeina przechodzi do mleka karmiących matek, przenika także barierę krew-łożysko, dlatego kawy nie powinny pić kobiety w ciąży i karmiące piersią. Tempo usuwania kofeiny z organizmu zależy od wielu czynników. Jest szybsze o ok. 20-30% u kobiet niż u mężczyzn, natomiast u pań używających hormonalnych środków antykoncepcyjnych jest dwukrotnie wolniejsze. Czas ten wydłuża się jeszcze u kobiet w ciąży począwszy od trzeciego trymestru. Także z tego względu kobiety ciężarne nie powinny w ogóle pić kawy. Usuwanie kofeiny z krwi przebiega szczególnie wolno u osób ze schorzeniami wątroby, ten organ jest bowiem odpowiedzialny za zmetabolizowanie kawy w organizmie. Dlatego właśnie jest ona niewskazana osobom mającym tego rodzaju problemy zdrowotne. Interesujący jest fakt, że najszybciej proces usuwania kofeiny przebiega u palaczy – trwa tylko około 3 godzin.

Ludzie znerwicowani, żyjący w ciągłym stresie lub zdenerwowani powinni ograniczyć picie kawy, gdyż wpływa ona niekorzystnie na funkcjonowanie układu nerwowego. Badania eksperymentalne wykazały, że nadmierne spożywanie kofeiny może być jednym z czynników powstawania chorób serca, zwłaszcza jeżeli dołączymy do tego podobne działanie papierosów i stresu. Kofeina zwiększa ilość skurczów serca oraz może powodować ostry wzrost ciśnienia tętniczego, jednakże dotychczasowe badania wykazały, że istnieje bardzo zróżnicowana osobnicza reakcja na jej działanie. Osoby z nadciśnieniem lub innymi schorzeniami układu krążenia powinny więc z tej używki zrezygnować lub pić kawę bezkofeinową. Obecnie produkowane kawy bezkofeinowe nie różnią się praktycznie smakiem i aromatem od kaw tradycyjnych. Od picia kawy powinni się także powstrzymać wrzodowcy: może ona znacznie zaostrzyć objawy chorobowe w wyniku zwiększonego wydzielania soku żołądkowego. Ciekawe jest, że taki sam efekt daje kawa bezkofeinowa. Badania nad wpływem kawy na poziom cukru we krwi dostarczyły przeciwstawnych wyników. Jednak niektórzy naukowcy skonstatowali, że kofeina wywołuje niewielki wzrost stężenia glukozy, który może mieć niekorzystny wpływ na stan zdrowia ludzi cierpiących na cukrzycę. Stwierdzono także, że kawa gotowana, zalewana wrzątkiem oraz przygotowana w zaparzaczu ciśnieniowym bez filtra zwiększa stężenie cholesterolu we krwi. Kawa sporządzana w ekspresie takiego efektu nie wykazuje, bowiem substancje za to odpowiedzialne pozostają na filtrach i nie przechodzą do naparu.

Picie dużych ilości kawy zakłóca gospodarkę mineralną organizmu. Zwiększa ona wydalanie moczu, a poprzez to wydalanie wapnia z organizmu. Powinny o tym pamiętać zwłaszcza panie w wieku powyżej 40 lat, a więc zagrożone osteoporozą. Kawa wpływa niekorzystnie także na wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego. U osób pijących nałogowo mogą wystąpić niedobory tego składnika. Organizm może również ulec zubożeniu w potas i cynk. Konieczne jest więc spożywanie dużych ilości warzyw i owoców, które są najlepszym źródłem składników mineralnych. Istnieje hipoteza, że nałogowo pita kawa może wywoływać u kobiet objawy napięcia przedmiesiączkowego, nasilać i zwiększać ich częstość. Długotrwałe spożywanie w dużych ilościach kofeiny z kawy uzależnia organizm podobnie jak nikotyna i alkohol. Stwierdzono, że stałe dawki kofeiny zwiększają tolerancję organizmu na tę substancję. Jest to tzw. efekt wzmocnienia, czyli konieczność zwiększenia dawek. Po długotrwałym spożywaniu nagłe odstawienie wyzwala efekt fizycznego uzależnienia, który może się objawiać silnym bólem głowy, otępieniem i depresją ustępującymi natychmiast po wypiciu używki. Wypijanie 3-5 filiżanek kawy dziennie (ok. 300 mg kofeiny) jest już uważane za dolną granicę nałogowego picia kawy. Wskazane jest picie kawy z chudym naturalnym mlekiem (nie polecane są rozmaite śmietanki oraz zabielacze w proszku). Niweluje to kwasotwórcze właściwości kawy. Ważne jest to szczególnie dla osób cierpiących na nadkwasotę. Osoby zdrowe, dla których nie ma przeciwwskazań, mogą sobie pozwolić na wypicie 1-2 filiżanek dziennie, pod warunkiem, że nie będą jej pić na pusty żołądek.

Pierwsi kawiarze
Tradycję przygotowywania naparu z ziaren kawy i masową uprawę tej rośliny zapoczątkowali w XIV w. Arabowie. Do Europy kawa przywędrowała dopiero w XVII w. Pierwsza kawiarnia została założona w 1671 r. w Paryżu. Po niej szybko zaczęły powstawać następne lokale, w których główną atrakcją był napar kawowy.

„Żyjmy dłużej” 6 (czerwiec) 2000
Dodatkowe informacje:

Ojczyzną kawy jest Etiopia, gdzie rośnie dziko w stanie Kaffa, uprawę tej rośliny zawdzięczamy Arabom – Karol Linneusz nadał roślinie nazwę botaniczną Coffea arabica. Początkowo słodkie, dojrzałe owoce kawy służyły miejscowej ludności jako pożywienie, dopiero później odkryto działanie wysuszonych owoców kawy, przypiekano je na ogniu i zagotowywano. Stopniowo poznawano i zaczęto doceniać pobudzające i orzeźwiające własności kawy, która spełniała również rolę lekarstwa na różne dolegliwości. Kawa dotarła do Europy za pośrednictwem dyplomatów i kupców, a w XVII wieku znana była już na całym kontynencie. W 1625 roku otwarto pierwszą kawiarnię w Wenecji, następne w Anglii, Francji, Niemczech, Austrii, Czechach, a w 1724 roku w Warszawie. Sprowadzenie kawy do Europy Środkowej przypisuje się Polakowi – Franciszkowi Kulczyckiemu, który uczestniczył w wyprawie na Wiedeń Jana III Sobieskiego i w nagrodę otrzymał zapasy kawy zdobyte w obozie Kara Mustafy oraz przywilej założenia pierwszej kawiarni w Wiedniu. Pierwszą kawiarnię w Warszawie otworzył kupiec francuskiego pochodzenia Duval, następne były: włoska, francuska, wenecka, saska, niemiecka – zakładali je kupcy obcego pochodzenia. Szybko nastąpił rozkwit kawiarni, zlokalizowane były przy wszystkich ważniejszych ulicach stolicy, a wiele z nich odegrało ważną rolę w życiu społecznym, kulturalnym, a nawet politycznym. Kawa jest ceniona ze względu na swe właściwości aromatyczno – smakowe i pobudzające, zmniejsza uczucie zmęczenia i pobudza pracę nerek. Kofeina i związki chemiczne zawarte w kawie różnie działają na organizm ludzki, spowodowane jest to różną wrażliwością poszczególnych osób – zależy od stanu zdrowia, wieku, wagi, przyzwyczajeń oraz stanu fizycznego i psychicznego. Kawa zawiera szereg witamin, ale w małych ilościach, korzystnie działa na przewód pokarmowy, ułatwia trawienie, pobudza system nerwowy i układ krążenia. Kawa eliminuje senność i zmęczenie, przyspiesza procesy myślowe, polepsza pamięć i podtrzymuje sprawność intelektualną i fizyczną. Powoduje lekkie podwyższenie ciśnienia krwi, co może być korzystne przy niedociśnieniu tętniczym – odsuwa zmęczenie, osłabienie i senność. Kofeina zawarta w kawie ma właściwości moczopędne, zwiększa efektywność pracy nerek. Kawa działa korzystnie na organizm ludzki, jeśli nie ma żadnych przeciwwskazań do jej spożywania. Osoby, którym kawa szkodzi powinny ją ograniczać lub zupełnie wyeliminować z codziennego jadłospisu.

Ciekawostki

Kawę najlepiej przechowywać jest w lodówce, ale zbyt długo przechowywana traci stopniowo swój smak i aromat.

ILE KOFEINY W KAWIE
150 ml kawy z ekspresu-100 mg kofeiny
150 ml kawy rozpuszczalnej- 65 mg kofeiny
150 ml kawy bezkofeinowe- 3 mg kofeiny
Dla porównania: puszka Coca-Coli (330 ml) to 50 mg kofeiny.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *